شاخص ها و فرآیندها

شاخص ها و فرآیندها

خرداد 1386

برای رتبه بندی دانشگاه ها از 5 معیار کلی پژوهشی، آموزشی، وجهه بین المللی، امکانات و فعالیت های اجتماعی- اقتصادی استفاده می شود. این معیارها دارای شاخص هایی برای خود می باشند که هر یک از آنها دارای ارزش و وزن  مخصوص به خود بوده که در نهایت با محاسبه آنها از اطلاعات خام دریافت شده از دانشگاه ها و اعمال وزن ها و محاسبه مجموع آنها طبق فرمولهایی، وضعیت دانشگاه ها از نظر رتبه بندی معلوم می گردد. در ادامه، ابتدای جدول نمای کلی معیارها و شاخص ها ارایه شده و سپس هر یک از آنها به طور جداگانه و با جزییات بیشتر تشریح می گردند.

معیار

شاخص

وزن

پژوهشی

وزن کل (50%)

A1

کیفیت پژوهشی

15

A2

کارایی پژوهشی

15

A3

حجم پژوهش

8

A4

نرخ رشد کیفیت پژوهشی

5

A5

نرخ رشد کارایی پژوهشی

5

A6

امتیازها

2

       

آموزشی

وزن کل(35%)

B1

اعضای هیات علمی دارای جایزه

6

B2

 اساتید پر استناد(Highly cited researchers)

استاندارد ISI

3

استاندارد OIC

5

B3

نسبت اعضای هیات علمی دارای مدرک Ph.D. به کل اعضای هیات علمی

4

B4

فارغ التحصیلانی که جایزه گرفته اند

3

B5

فارغ التحصیلان پر استناد

استاندارد ISI

1

استاندارد OIC

2

B6

نسبت اعضای هیات علمی به دانشجو

3

B7

نسبت دانشجویان تحصیلات تکمیلی به کل دانشجویان

2

B8

نرخ رشد دانشجویان تحصیلات تکمیلی

3

B9

دانشجویان دارای جایزه در المپیادهای بین المللی

3

       

ادامه جدول

معیار

شاخص

وزن

وجهه بین المللی

(وزن کل:7)

C1

نسبت اعضای هیات علمی بین المللی به کل اعضای هیات علمی

2

C2

نسبت دانشجویان بین المللی به کل دانشجویان

1

C3

نسبت اعضای هیات علمی دارای مدرک Ph.D. خارجی به کل اعضای هیات علمی دارای مدرک Ph.D.

5/1

C4

کنفرانس­های بین المللی

5/1

C5

همکاری­های بین المللی

تعداد برنامه­های کاربردی

5/0

تعداد ذینفع ها

5/0

       

تسهیلات(امکانات)

(وزن کل: 3)

D1

سرانه تعداد عناوین کتاب به ازای هر دانشجو

1

D2

تعداد مجلات / نشریات دوره ای (چاپی یا الکترونیکی)

1

D3

تعداد موسسات / مراکز تحقیقاتی دانشگاه

1

       

فعالیت های اجتماعی-اقتصادی

(وزن کل: 5)

E1

درآمد قراردادها و مشاوره ها

5/2

E2

دوره های بازآموزی

1

E3

برنامه های کارآفرینی و ارتباط با صنعت

1

E4

تعداد مراکز رشد و شرکتهایspin-off

5/0

  {PageBreak}

نحوه محاسبه رتبه هر دانشگاه

جدول شاخص­ها که از طرف OIC برای رتبه بندی دانشگاه­ها درنظرگرفته شده به همراه وزن متناظر هریک را معرفی می کند.هدف این نکات فنی توضیح چگونگی محاسبه امتیاز هر یک از شاخص­های فوق وامتیاز نهایی بصورت عددی  می باشد. امتیاز نهایی برای هر دانشگاه عبارتست از: مجموع امتیازات بدست آمده برای شاخص­ها.

فرمول (1)            (وزن شاخص) X ( امتیاز شاخص)∑ = امتیاز نهایی

امتیاز همه شاخصها به جز، A4، A5 و B8 همیشه عددی مثبت است و از طریق فرمول زیر محاسبه می شود:

 فرمول (2)       بیشترین مقدار شاخص / مقدار شاخص X 100 = امتیاز شاخص

امتیاز شاخصهای A4، A5 و B8 که نرخ رشد را محاسبه می کنند، ممکن است مقداری مثبت یا منفی باشد.

اگر بیشترین مقدار شاخص مثبت باشد، کماکان از فرمول 2 استفاده خواهد شد(در صورتی که حداقل یک دانشگاه نرخ رشد مثبت داشته باشد)، در غیر اینصورت (اگر همه دانشگاهها رشد منفی داشته باشند) باید از فرمول 2 استفاده شود که مقداری منفی تولید می کند:

فرمول (2)            کمترین مقدار شاخص / مقدار شاخص X 100- = امتیاز شاخص

 

شرح معیارها

 

نکات عمومی

I- طبق استانداردهای بین المللی، تنها مجلات دسته بندی شده توسط موسسه اطلاعات علمی (ISI)و مجلد توسط Science Citation Index (SCI) و Social Sciences Citation Index (SSCI)در شمارش مجلات چاپ و استناد شده، مورد استفاده قرار می گیرند.

برای هر مقاله چاپ شده، موسسه اعتبارات زیر را دریافت می دارد:

- برای شمارشگر نشریات: اعتباری معادل سهم آن مقاله

- برای شمارشگر استنادها: اعتباری معادل سهم مقاله برای هر استناد

سهم موسسه برای مقالاتی که بیش از یک مولف دارند، معادل نسبت تعداد مولفین وابسته به موسسه به تعداد کل مولفین می باشد.

مثال: اگر مقاله­ای توسط 3 مولف تالیف و چاپ شود، 2 نفر از مولفین وابسته به موسسه موردنظر باشند، و اگر این مقاله 7 بار مورد استناد قرار بگیرد، در اینصورت موسسه مذکور برای این مقاله اعتباری معادل 3/2 برای انتشار و اعتباری معادل 3/14= 3/2 x 7 برای استنادات دریافت می دارد.

II- عضو هیات علمی کسی است که در موسسه موردنظر، فعالیت آموزشی یا پژوهشی داشته، بصورت تمام وقت، پاره وقت یا قراردادی (پایه قرارداد بیش از یک نیمسال) در موسسه مشغول فعالیت باشد. امتیاز هرترم برای یک استاد 2/1 است.

III- در همه موارد زیر، منظور از RKY سال رتبه بندی است. (برای امسال 2007 است) 

  {PageBreak}

معیارهای پژوهشی

شاخص­های مربوط به این معیار، میزان موفقیت دانشگاه در " تولید دانش" را ارزیابی می کند؛ اولین ماموریت از دو ماموریت مهم دانشگاه.

به دلیل نوسان تولیدات پژوهشی از سالی به سال دیگر، جهت تعدیل این نوسانات، برای محاسبه شاخصهای A1 تا A6 دوره های 3 ساله درنظر گرفته می شود.
 

اندازه گیری مقدار شاخص A1:

کیفیت پژوهشی

هدف این شاخص، ارزیابی کیفیت پژوهش­های انجام شده در مقایسه با میانگین کیفیت تحقیقات در جهان می باشد.

در سطح بین المللی پذیرفته شده است که کیفیت یک مقاله منتشر شده از طریق تعداد ارجاعات و استنادات آن قابل ارزیابی است.

جهت تعیین این شاخص، به طور معمول یکی از سه شاخص زیر درنظرگرفته می شود: شاخص ارجاعات 3 ساله، شاخص ارجاعات 5 ساله و شاخص ارجاعات 10 ساله.

در اینجا شاخص ارجاعات 5 ساله را در نظر گرفته شده است. بنابراین، برای هر سال رتبه بندی RkY (2007) باید کیفیت پژوهش­های انجام شده در دوره های 3 ساله از RkY-3تا RkY-5(2004-2002) ارزیابی شود.

بواسطه فرمول (2)، نیازی به تقسیم عبارت سمت راست تساوی زیر به مقدار مشابه در سطح جهان نیست. اما این "تصحیح مقیاس"، هنگامی که ما با نرخ رشد کیفیت پژوهشی (A4) سر و کار داریم، ضرورت می­یابد.

مقدار شاخصA1

تعداد ارجاعات رسیده در دوره RkY-1 تا RkY-5برای مقالات منتشر شده در دوره RkY-3 تا RkY-5

فرمول (3)

تعداد مقالات منتشر شده در دوره

مثال: برای رتبه بندی سال 2007، فرمول (3) به صورت زیر خواهد بود:

مقدار شاخصA1برای سال 2007

تعداد ارجاعات رسیده در دوره 2002 تا 2006 برای مقالات منتشر شده در سال 2002 تا 2004

 

تعداد مقالات منتشر شده در سال 2002 تا 2004

اندازه گیری مقدار شاخص A2:

کارایی پژوهشی

هدف این شاخص، اندازه گیری کارآیی پژوهشی اعضای هیات علمی در دوره معین است.

مقدار شاخص A2

تعداد مقالات منتشر شده دورهRkY-1 تا RkY-3

فرمول (4)

میانگین تعداد اعضای هیات علمی در سال تحصیلیRkY-1/RkY-2تا RkY-3/RkY-4

مثال: برای رتبه بندی سال 2007، فرمول (4) به صورت زیر خواهد بود:

مقدار شاخص A2 برای سال 2007

تعداد مقالات منتشر شده دوره 2004 تا 2006

 

میانگین تعداد اعضای هیات علمی در سال تحصیلی

 2004/2003 تا 2006/2005

 {PageBreak}
اندازه گیری مقدار شاخص A3:

حجم پژوهش

هدف این شاخص اندازه گیری حجم تولیدات پژوهشی اعضای هیات علمی است. مشابه شاخص A2، ما باید دوره های 3 ساله را درنظر بگیریم.

مقدار شاخص A3

تعداد مقالات منتشر شده در دورهRkY-1 تا RkY-3

فرمول (5)


اندازه گیری مقدار شاخص
A4:

نرخ رشد کیفیت پژوهشی

این شاخص میزان پیشرفت در آنچه مربوط به کیفیت تحقیقات انجام شده در سالهای اخیر است را اندازه گیری می کند.محاسبه این شاخص از بقیه شاخص ها سخت تر است و ممکن است با بیش از یک روش محاسبه شود.

باتوجه به بحثهای فنی، باید از یکی از فرمولهای زیر (به ترتیب ارائه شده) استفاده شود. در اولویت اول باید فرمول (6a) مورد استفاده قرارگیرد، درغیر اینصورت فرمول (6b) و در نهایت فرمول (6c)مورد استفاده قرارگیرد.ترتیب اولویت فوق جهت اندازه گیری هرچه دقیقتر پیشرفت میانگین کیفیت تولیدات پژوهشی اعضای هیات علمی موسسه انتخاب شده است.

برای استنتاج میانگین کیفیت پژوهش­های جهانی (در محدوده OIC)، باید یک فاکتور مقیاس­گذاری که در فرمول 3 حذف شده بود ایجاد شود. اینجا هم، باید ترجیحا بسته به مواجهه با مشکلات فنی، ابتدا فاکتور مقایس گذاری جهانی و در اولویت دوم فاکتور مقیاس گذاری در محدوده OICاستفاده شود.

مقدار شاخص A4 (انتخاب اول)

تعداد ارجاعات مورد انتظار برای مقالات منتشرشده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-1 تا RkY-3

فرمول (6a)

تعداد ارجاعات مورد انتظار برای مقالات منتشرشده در سطح جهان (محدوده OIC)در دوره RkY-1 تا RkY-3

تعداد ارجاعات مورد انتظار برای مقالات منتشرشده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-4  تا RkY-6

تعداد ارجاعات مورد انتظار برای مقالات منتشرشده در سطح جهان (محدوده OIC)در دوره RkY-4  تا RkY-6

برای هر نشریه، تعداد ارجاعات مورد انتظار برای دادن اعتبار به موسسه موردنظر، از فرمول زیر محاسبه می شود:

ارجاعات مورد انتظار == (سهم موسسه از نشریه) x (امتیاز مجله(Journal Impact Factor))

در صورت مواجه با مشکل در محاسبه شاخص A4 از فرمول (6a)، از فرمول (6b) استفاده می­شود.

مقدار شاخص A4 (انتخاب دوم)

تعداد ارجاعات رسیده در دوره RkY-1 تا RkY-5 به مقالات منتشر شده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-3 تا RkY-5

 

 

 

 

 

 

 

فرمول (6b)

تعداد مقالات منتشر شده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-3 تا RkY-5

تعداد ارجاعات رسیده در دوره RkY-1 تا RkY-5 به مقالات منتشر شده در سطح جهان (محدوده OIC) در دوره RkY-3 تا RkY-5

تعداد مقالات منتشر شده در سطح جهان (محدوده OIC) در دوره RkY-3 تا RkY-5

تعداد ارجاعات رسیده در RkY-6 تا RkY-10 به مقالات منتشر شده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-8 تا RkY-10

تعداد مقالات منتشر شده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-8 تا RkY-10

تعداد ارجاعات رسیده در دوره RkY-6تا RkY-10 به مقالات منتشر شده در سطح جهان (محدوده OIC) در دوره RkY-8 تا RkY-10

تعداد مقالات منتشر شده در سطح جهان (محدوده OIC) در دوره RkY-8 تا RkY-10

در صورت مواجه با مشکل در محاسبه شاخص A4 از فرمول (6b)، به دلیل نیاز به داده های 10 سال گذشته، از فرمول (6c) استفاده می شود.

مقدار شاخص A4 (انتخاب سوم)

تعداد ارجاعات رسیده در دورهRkY-1 تا RkY-3 به مقالات منتشر شده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-2 تا RkY-3

فرمول(6c)

تعداد مقالات منتشر شده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-2 تا RkY-3

تعداد ارجاعات رسیده در دوره RkY-1 تا RkY-3 به مقالات منتشر شده در سطح جهان (محدوده OIC) در دوره RkY-2 تا RkY-3

تعداد مقالات منتشر شده در سطح جهان (محدوده OIC) در دوره RkY-2 تا RkY-3

تعداد ارجاعات رسیده در دوره RkY-4 تا RkY-6به مقالات منتشر شده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-5 تا RkY-6

 تعداد مقالات منتشر شده توسط اعضای هیات علمی موسسه در دوره RkY-5 تا RkY-6

تعداد ارجاعات رسیده در دورهRkY-4  تا RkY-6 به مقالات منتشر شده در سطح جهان (محدوده OIC) در دورهRkY-5 تا RkY-6

 تعداد مقالات منتشر شده در سطح جهان (محدوده OIC) در دوره RkY-5 تا RkY-6

  {PageBreak}

اندازه گیری مقدار شاخص A5:

نرخ رشد کارایی پژوهشی

این شاخص میزان پیشرفت کارایی تحقیقات اعضای هیات علمی را در دوره 3 ساله اندازه­گیری می­کند.

مقدار شاخص A5

مقدار شاخص A2 در سال RkY

 – 1

فرمول (7)

مقدار شاخص A2 در سال RkY-3


 

تعداد مقالات منتشر شده در دورهRkY-1 تا RkY-3

میانگین تعداد اعضای هیات علمی در سال تحصیلی RkY-1/RkY-2 تا RkY-3/RkY-4

تعداد مقالات منتشر شده در دوره RkY-4 تا RkY-6

میانگین تعداد اعضای هیات علمی در سال تحصیلی RkY-4/RkY-5تا RkY-6/RkY-7

اندازه گیری مقدار شاخص A6:

جوایز

در اینجا هم شمارش اعتبار بصورت کسری است. اگر موسسه ای در یک جایزه با موسسات دیگری سهیم باشد، تنهای کسری از اعتبار که سهم موسسه است، برای آن موسسه درنظر گرفته می شود.

مقدار شاخص A6

تعداد جوایز تصویب شده در دوره RkY-1 تا RkY-3

فرمول (8)

  {PageBreak}

معیارهای آموزشی

شاخص­های مربوط به این معیار، میزان دستیابی دانشگاه­ها به "نگهداری و انتشار دانش"، دومین ماموریت از دو هدف مهم دانشگاه را ارزیابی می کند.

اندازه گیری مقدار شاخص B1:

اعضای هیات علمی دارای جایزه

این شاخص درصد حضور اعضای هیات علمی برجسته را منعکس می کند. برای اینکه یک عضو هیات علمی کنونی / پیشین که برای موسسه اعتباری در حوزه این معیار کسب کند، باید جایزه ای در زمان وابستگی به این موسسه یا قبل از آن، دریافت کرده باشد.

مقدار شاخص B1

مجموع اعتبارات بدست آمده بوسیله اعضای هیات علمی کنونی / پیشین دارای جایزه

فرمول (9)

اعتبار بدست آمده برای موسسه توسط اعضای هیات علمی کنونی/پیشین بستگی به مدت زمان سپری شده بعد از ترک موسسه دارد که وزن متناسب هر دوره در جدول زیر آمده است:

وابسته به موسسه در دوره

RkY تا RkY-5

1.0

وابسته به موسسه در دوره

RkY-11 تا RkY-15

0.4

وابسته به موسسه در دوره

RkY-6 تا RkY-10

0.7

وابسته به موسسه در دوره

RkY-16 تا RkY-20

0.2

جوایزی که در این شاخص در نظر گرفته می شود شامل جوایز بین المللی و جوایز OIC مانند،Nobel prize Fields medals, FAISAL, IDB, IAS, KHARAZMI, RAZI, ISESCO, TWAS و سایر جوایز بین‌المللی می باشد.

کمیته OIC در مورد معتبربودن سایر جوایز بین المللی تصمیم گیری خواهدنمود.
 

اندازه گیری مقدار شاخص B2:

اعضای هیات علمی پراستناد (Highly Cited researchers)

این شاخص نیز درصد حضور برجسته اعضای هیات علمی را منعکس می کند. برای اینکه یک عضو هیات علمی کنونی / پیشین که برای موسسه اعتباری در حوزه این معیار کسب کند، باید در زمان وابستگی به این موسسه یا قبل از آن، پراستناد بوده باشد.

از آنجایی که تعداد پژوهشگران پراستناد تابع ISI در کشورهای جهان اسلام خیلی کم است ( در حال حاضر 4 نفر)، تصمیم گرفته شد، یک استاندارد OIC برای پژوهشگران پراستناد درنظرگرفته شود[1]B2 به دو شاخص تبدیل شد:. درنتیجه شاخص

  • شاخص B2a که به پژوهشگران پراستناد، طبق استاندارد ISI با وزن 3 از 8، اشاره می کند.
  • شاخص B2b که به پژوهشگران پراستناد، طبق استاندارد OIC با وزن 5 از 8، اشاره می کند.

امتیاز هر کدام از شاخص های B2a و B2b بطور جداگانه مطابق فرمول 2 محاسبه خواهدشد.

مقدار شاخص B2a

(

تعداد اعضای هیات علمی پراستناد پیشین/کنونی، طبق استاندارد ISI

)

فرمول (10a)

 

مقدار شاخص B2b

(

تعداد اعضای هیات علمی پراستناد پیشین/کنونی، طبق استاندارد OIC

)

فرمول (10b)

از آنجایی که تعداد اندکی پژوهشگر پراستناد وابسته به دانشگاه در حوزه OIC وجود دارد، وزن و محدودیت دوره زمانی سپری شده، در این شاخص لحاظ نمی شود. برای یک موسسه کافی است که برای دریافت اعتبار کامل، یک عضو هیات علمی پراستناد میهمان داشته باشد.

 {PageBreak}
اندازه گیری مقدار شاخص B3:

اعضای هیات علمی دارای مدرک دکترا

این شاخص کیفیت آکادمیک اعضای هیات علمی را ارزیابی می کند.

مقدار شاخص B3

(

تعداد اعضای هیات علمی دارای مدرک دکترا

 در سال تحصیلی RkY-1/RkY-2

)

فرمول (11)

(

تعداد کل اعضای هیات علمی

در سال تحصیلی RkY-1/RkY-2

)

 

اندازه گیری مقدار شاخص B4:

فارغ التحصیلان دارای جایزه

این شاخص کیفیت آموزش ارائه شده به دانشجویان پیشین را ارزیابی می کند.

مقدار شاخص B4

مجموع اعتبار بدست آمده توسطفارغ التحصیلان دارای جایزه

فرمول (12)

جوایزی که در این شاخص مورد نظر هستند، مشابه شاخص B1 می باشد. درصورتی که موسسه‌ای، برندگانی در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکترا داشته باشد آنگاه برای هر مقطع به طور مجزا اعتبار دریافت می کند.

اعتبار بدست آمده توسط یک فارغ التحصیل بستگی به دوره دریافت مدرک دارد که وزن متناسب هر دوره در جدول زیر آمده است:

مدارک اخذ شده در دوره

RkY تا RkY-5

1.0

مدارک اخذ شده در دوره

RkY-11 تا RkY-15

0.4

مدارک اخذ شده در دوره

RkY-6 تا RkY-10

0.7

مدارک اخذ شده در دوره

RkY-16 تا RkY-20

0.2

مثال: برای رتبه بندی سال 2007، یک فارغ التحصیل که مدرک کارشناسی ارشد و دکترای خود را از یک موسسه در سال 1994 و 1998 دریافت کرده، اعتباری معادی 1.1 = 0.7 0.4 برای موسسه به همراه دارد.

اندازه گیری مقدار شاخص B5: